أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

64

قانون ( فارسى )

روىآورهايى هست كه جنس تب را دست‌نشان مىكنند . مثلا : 1 - در روىآورى كه از تب نوبهء يك در ميان هست و به آن ويژگى دارد ، سرآغاز نوبت تب بيمار احساس درد شبيه درد خليدن سوزن در بدن مىكند ، تير كشيدن و چندش بدن هست و حرارت گزنده است . روىآورهايى هستند كه دليل بر پليدى و بغرنجى حالت تبند ؛ از قبيل : دلهره ، پرت‌وپلا گفتن و بىخوابى كشيدن . روىآورهايى هستند كه پختگى و خامى مادهء سبب بيمارى را مىرسانند - كه اين حالات را در بحث از ادرار تب‌داران عفونى شرح مىدهيم . روىآورهايى هستند كه نشانى حالت بحرانى بيمارى را همراه دارند - كه بعدا آنها را ذكر خواهيم كرد . روىآورهايى هستند كه نويد سلامت يا خبر بد از حالات بيمارى دارند - كه همهء اينها را بعدا شرح مىدهيم . رنگ و رو و سيماى بيمار نيز دربارهء چگونگى بيمارى گزارشهايى دارد ؛ مثلا : 1 - اگر رنگ بيمار تب عفونى از سفيدى مايل به سبزى به رنگ مايل به رنگ سرب تغيير يافت ، دليل آن است كه خلط داخل بدن بيمار سردمزاج بوده و حرارت غريزى در بدن كم است . 2 - اگر چهرهء بيمار برانگيخته و بادكرده شد و شبيه كسانى بود كه از اثر لت انبانى و هضم نكردن خوراك تب كرده‌اند ، دليل بر شدت حرارت ناشى از تب يا دليل بر كم‌مايگى خلط است ؛ زيرا سوراخهاى ريز پوست گشادند و ماده به سرعت تحليل مىرود . اگر تب‌دار به سرعت رخساره‌اش لاغر شد و پژمريد و چهره درازتر از حال طبيعى به نظر آمد و بينى باريك شد ، يا نشان از شدت حرارت دارد و يا باز نشان آن است كه خلط كم‌مايه است و به سرعت تحليل مىرود و از سوراخهاى ريز پوست كه گشاد شده‌اند سر برمىآورد . از حركات بيمار در حالت تب‌كردگى ، از حالت طبيعى خارج شدن و يا به كلى از حركت افتادن بيمار در حالت تب ، مىتوان نشانيهايى كسب كرد . و همچنين علائم ديگرى نيز هست كه چگونگى و جنس حالت تب را دست نشان مىكنند - كه همه را بعدا ذكر مىكنيم . روىآورهاى تب نيز هريك اوقات جداگانه دارند . كى مىآيند و كى مىروند ؟ و . . . مثلا : روىآورهايى هستند كه در مرحلهء سوم تب يعنى در مرحلهء اوج‌گيرى حرارت و توقف آن رخ مىدهند ؛ از قبيل : پرت‌وپلاگوئى و به هم خوردن هوش بيمار كه سبب اين روىآورها حالت التهابى سر است . روىآورهايى هستند كه در نخستين مرحله نوبت تب مىآيند ، مانند : 1 - چندش و تير كشيدن بدن 2 - احساس سرما در بدن 3 - خواب‌آلودگى بيمار ؛ كه اين حالت خواب‌آلودگى در مرحله نخستين اكثر تبهاى عفونى